Lichtstralen geven je foto’s een magisch effect. Deze lichtstralen worden ook wel zonneharpen of Sint-Jacobsladders genoemd. Voor het fotograferen van de lichtstralen heb je wel een paar ingrediënten nodig. Welke dit zijn, en waar je nog meer op moet letten, lees je allemaal in dit artikel.

1. De juiste ingrediënten

Waarom zie je de ene keer wel lichtstralen als de zon door de bomen schijnt, en de andere keer niet? Dat komt omdat je altijd twee of drie specifieke ingrediënten nodig hebt. Allereerst natuurlijk licht. Dit kan zonlicht zijn, maar ook kunstlicht.

Zonlicht

Bij zonlicht fotografeer je richting de zon of komt het zonlicht van opzij. Lichtbundels zijn niet of nauwelijks zichtbaar als je de zon in de rug hebt. Wanneer je door het bos loopt, kan het daarom de moeite waard zijn om regelmatig even om te kijken.

Voor zonneharpen heb je natuurlijk zonlicht nodig. Bij dit beeld fotografeerde ik naar het zonlicht toe.

Het zonlicht komt hier van opzij.

Het zonlicht komt hier van opzij. Ook dan zie je lichtstralen. Ze zijn nu wel minder zichtbaar doordat de nevel minder dik was.

Zonneharpen: zit er iets in de lucht?

Het tweede wat je nodig hebt is ‘iets’ in de lucht waar het licht op schijnt. Meestal is dit mist of nevel, maar rook of stof kan ook. De kleine deeltjes in de lucht, of het nu een minuscule zandkorrel of waterdruppel is, zijn door het (tegen)licht ineens zichtbaar.

Lichtbundel in Antelope Canyon. De lichtbundel is zichtbaar door het dwarrelende stof in de canyon.

Mistig? Nee hoor! De BBQ was gewoon een paar meter verderop flink aan het roken! :)

De openingen in de wolk zorgen voor mooie lichtstralen. Er zit ‘iets’ in de lucht waardoor de stralen zo zichtbaar worden, misschien is het stof, misschien regent het.

Breking of bundeling van het licht

Ten slotte heb je bij zonlicht iets nodig wat het licht bundelt of breekt. Dit zorgt ervoor dat je een duidelijke straal te pakken krijgt. Het zonlicht moet dus ofwel door een kleine opening gaan of door de bladeren van de bomen schijnen.

Voor het fotograferen van lichtstralen hoeft de mist niet heel dik te zijn

Je ziet dat het zonlicht door de bladeren gebroken wordt, waardoor er mooie lichtbundels ontstaan.

2. Het juiste tijdstip

Zonneharpen zie je vooral ’s ochtends in het bos. Als het een koude nacht is geweest of de grond is vochtig en de zon gaat schijnen, dan zie je de grond vaak letterlijk dampen. Bij tegenlicht of zijlicht krijg je dan de prachtige zonneharpen.

Achter dit stukje bos is een open plek. Daarom kon het zonlicht al snel na zonsopkomst mooie lichtstralen in het bos toveren.

Hetzelfde bos, dezelfde mistige ochtend, maar nu een kwartiertje later. De zon staat al een stukje hoger aan de hemel waardoor de lichtbundels meer omlaag gericht zijn.

Bij Antelope Canyon in de Verenigde Staten moet je juist in de canyon zijn als de zon het hoogst staat. Alleen dan valt het zonlicht door de opening bovenin. Kom jij hier ’s ochtends vroeg of juist aan het eind van de middag, dan staat de zon teveel onder een hoek om de lichtbundels te vormen.

Hetzelfde stuk canyon, maar met ongeveer 45 minuten ertussen. Je ziet dat de hoek van de lichtbundel anders is. Kom je te vroeg of te laat, dan zie je dus geen lichtbundel in de canyon.

3. De juiste plek / standpunt

Als het mistig is en het zonnetje schijnt, dan verschijnen lichtstralen toch niet overal in het bos. Bij een dichtgegroeid bos krijgt de zon enkel de kans om door de bladeren te komen als de zon hoog staat. Maar sta je aan de rand van het bos, dan kan de zon meer van opzij door de bomen schijnen. Vooral als je vaker in hetzelfde bos fotografeert, is het goed om op te letten of er ergens open plekken zijn en in welke richting de zonsopkomst is. Zo weet je waar de kans op lichtbundels ’s ochtends het grootst is.

Let daarnaast ook goed op je standpunt. Een paar stappen opzij of de camera iets lager houden, kan al een verschil geven bij de zonneharpen. Ga daarom altijd rustig op zoek naar de beste positie, maar neem ook weer niet teveel de tijd. Voor je het weet zijn de lichtstralen weer verdwenen…

Lichtbundel fotograferen

Het enige verschil tussen de foto’s is dat ik een paar passen opzij deed. De lichtinval is anders, waardoor ook de lichtstralen anders in beeld komen.

4. Hoe zichtbaarder de lichtstralen, hoe makkelijker ze te fotograferen

Denk niet dat je voor het fotograferen van lichtbundels altijd een dure camera of specifieke lenzen nodig hebt. Zelfs met een iPhone lukt het je om de lichtbundels goed in beeld te brengen. Hoe beter de lichtstralen ‘gewoon’ zichtbaar zijn, hoe makkelijker ze te fotograferen zijn. Het is natuurlijk een beetje een open deur, maar ik wil het toch even kwijt. En dus ook: verwacht geen magie van je camera dat je een hele subtiele lichtstraal toch ineens beter ziet als je ‘m fotografeert.

Deze lichtstralen fotografeerde ik gewoon met mijn iPhone. Natuurlijk is de kwaliteit van deze foto niet hetzelfde als de andere foto’s die ik met mijn spiegelreflexcamera maakte.

5. Lichtstralen fotograferen: controleer je instellingen met het histogram

Met het histogram controleer je of de foto niet over- of onderbelicht raakt. Omdat je richting de zon fotografeert of er veel witte vlakken zijn, kan de lichtmeting van je camera nog wel eens in de war raken. Hierdoor wordt je foto te donker of te licht. Je moet vooral voor overbelichting waken; er zit dan geen kleurinformatie in die pixels en dit valt dan niet meer te redden in de fotobewerking. (Je hebt wel iets meer speelruimte als je in RAW fotografeert). Bij de rechter iPhone foto hierboven zie je de uitgebeten witte vlek goed. Met een systeemcamera 0f spiegelreflexcamera was dit – met de juiste instellingen – beter gelukt.

Online Fotografie Cursus Nooit Meer Op De Automatische Stand Fotograferen

Leren welke instellingen je nodig hebt in welke situatie?

Dat is precies wat je leert in de online fotografie cursus Nooit Meer Op De Automatische Stand Fotograferen. 

Meer informatie

6. Tegen de zon: lensflare en sterretjes

Wanneer je ook de zon in beeld hebt bij het fotograferen van de lichtstralen, dan zijn er twee dingen om aan te denken. De eerste is lensflare. Door een interne reflectie van het licht in de lens kun je gekleurde bollen of figuren in beeld krijgen. Wil je dit liever niet? Kijk dan of je de lensflare buiten beeld houdt door je camera een iets andere kant op te richten. Of dat het weggaat door je zonnekap op je objectief te plaatsen.

Wat ik zelf altijd een mooi truucje vind als de zon in beeld komt, is om van de zon een stervorm te maken. Gebruik hiervoor een klein diafragma en plaats de zon achter een object, zoals een boom. Je wilt dat er nog nét een stukje van de zon achter de boom vandaan komt. Dit geeft dan een mooie ster.

Beide foto’s maakte ik met diafragma f/9. Bij de rechterfoto is de zon te groot in beeld en geeft dit lensflare. Onderin zie je een soort regenboogje en over de hele foto hangt een soort extra waas. Bij de linkerfoto is de zon mooi een stervorm.

7. Inzoomen

Als het mistig is, lijkt het vaak in de verte mistiger te zijn dan vlak voor je. Schijn bedriegt, want zou je naar de dikkere mist toelopen, dan blijft het effect gelijk. Vaak is dat ook zo bij het fotograferen van zonneharpen. Fotografeer dan met een langere brandpuntsafstand. Door meer zoom komen de lichtbundels vaak beter tot hun recht in de foto.

Zonneharp fotograferen

21mm: je ziet de lichtstralen alleen in de verte.

Zonneharp fotograferen

120mm: dezelfde lichtstralen zijn nu veel beter zichtbaar in de foto

8. Bewerking

Het is niet altijd nodig, maar soms kan een klein beetje fotobewerking je beelden nét dat beetje extra geven. Verhoog bijvoorbeeld het contrast of kijk naar het effect van de functie nevel verwijderen in Lightroom of Camera-RAW. Vaak worden de lichtstralen hierdoor net iets duidelijker. Bij de foto hieronder is het enige verschil ook de aanpassing in contrast en de functie nevel verwijderen op +14.

Waar de zon de grond raakt, zie je het dampen. Cool toch!? Door de bewerking komen de lichtstralen net wat beter naar voren.

9. Lichtstralen met kunstlicht

Natuurlijk zijn lichtstralen of -bundels ook te fotograferen met kunstlicht. Ook hierbij moet het licht gebundeld zijn en er ‘iets’ in de lucht zitten dat de stralen zichtbaar maakt. Dat is ook waarom ze bij shows vaak de rookmachine aanzetten. De foto’s hieronder maakte ik tijdens het lichtfestival GLOW in Eindhoven. Omdat het een mistige avond was, waren de lichtbundels duidelijk zichtbaar.

Lichtshow tijdens GLOW Eindhoven in 2017

[Step into the light 2.0, Michel Suk, 2017] Tientallen felle lampen schenen boven het stadhuisplein. Het was die avond mistig en dat was een gelukje, want hierdoor waren de lichtbundels extra goed te zien.

Heb jij wel eens zonneharpen gefotografeerd in het bos? Of ergens anders?