Topmenu

Compositie: de regel van derden & de gulden snede (en het verschil daarin!)

De regel van derden is een compositieregel welke veel gebruikt wordt in de fotografie. Door deze regel toe te passen op je foto’s, zorg je er vaak voor dat de foto sprekender, mooier en interessanter is. Maar wat is de regel van derden precies? En is dat nu hetzelfde als de gulden snede?

Wat is compositie?

Als je het woord ‘compositie’ in het woordenboek opzoekt, dan staat er: “de ordening van verschillende delen tot één geheel”. Compositie in de fotografie betekent dus eigenlijk dat je de verschillende onderwerpen op zo’n manier in beeld plaatst, dat deze samen een mooi geheel vormen. Van een foto met een goede compositie wordt vaak gezegd dat het fijn is om naar de foto te kijken en dat de aandacht van de kijker getrokken wordt naar de juiste plekken.

Regel van derden

Hieronder zie je een badeendje (beroemd van mijn eBook ‘Alles over scherptediepte’) op het strand. In de eerste situatie staat het badeendje centraal in het beeld en is ook de horizon precies in het midden. Dat kan beter; deze foto oogt vrij saai. Verdeel nu het beeld zowel horizontaal als verticaal in drieën; je krijgt hierdoor een raster met 9 vakken van gelijke grootte. Door vervolgens het onderwerp van de foto (in dit geval het badeendje) te plaatsen op de snijpunten in dit raster, zorg je dat daar de aandacht van de kijker naar toe gaat. De horizon wordt daarbij geplaatst op een van de 1/3 lijnen, wat zorgt voor een goede balans in de foto.

Regel van derden

Regel van derden

Tijdens het fotograferen zorg ik er graag voor dat de interessantste of belangrijkste delen van de foto op het snijpunt van de 1/3 lijnen komt. Dit kan een gezicht zijn (of bij meer close-up een oog), maar ook bijvoorbeeld een huis. Horizontale en verticale lijnen in de foto plaats ik bovendien op (of in de buurt van) deze 1/3 lijnen om het effect te maximaliseren.

Vrijwel alle beelden in dit artikel hebben een mouse-over effect. Ga daarom met je muis over de foto voor een versie zonder/met compositieraster.

Regel van Derden
Regel van Derden
Regel van Derden
Regel van Derden
Regel van Derden

Wat is de gulden snede? (Niet hetzelfde als de regel van derden!)

“De regel van derden en de gulden snede zijn NIET hetzelfde. Dat ze verward worden is niet zo vreemd, want de regels lijken veel op elkaar”

De regel van derden wordt vaak ook benoemd als de gulden sneden. Deze twee zijn echter niet hetzelfde, al wordt dat wel vaak gedacht (ik heb het zelf ook heel lang gedacht). Dat ze verward worden is niet zo wonderlijk, want de regels lijken namelijk erg veel op elkaar. Bij de regel van derden wordt het beeld in 9 vlakken gedeeld en bij de gulden snede ook. Het verschil zit hem in de verhoudingen; bij de regel van derden zijn de vlakken gelijk, maar bij de gulden snede niet. Dat komt omdat de gulden snede gebaseerd is op een wiskundige berekening.

Hieronder zie je een beeld verdeeld volgens de gulden snede. Het beeld is niet in 9 gelijke dezelfde vlakken verdeeld, maar het middelste vlak is het kleinste en de buitenste vlakken in de hoeken het grootst. Bij de gulden snede geldt net als bij de regel van derden, dat het aan te raden is onderwerpen langs lijnen en op snijpunten te plaatsen.

Om het verschil met de regel van derden te bekijken, kun je met je muis over de foto bewegen. 

Gulden Snede

Vlakverdeling bij de gulden snede

Ik doe een poging om simpel uit te leggen hoe deze vlakverdeling tot stand komt: wanneer je een lijn wilt delen in twee stukken volgens de gulden snede, dan is er een bepaalde verhouding tussen het korte deel van de lijn (a) en het lange deel van de lijn (b). Deze verhouding die moet gelijk zijn aan de verhouding tussen het grootste stuk (b) ten op zich van de hele lijn (c). Deze verhoudingen wordt weergegeven met het Griekse getal phi en is ongeveer 1,6. Het is een verhouding die vaak wordt teruggezien in de natuur, maar ook in bijvoorbeeld de kunstgeschiedenis. (Het is niet erg als je het niet precies begrijpt, want uiteindelijk gaat het er om wat het met het beeld doet!)
Gulden snede: welke verhouding er is tussen de lijnen

Bij onderstaande foto’s is de gulden snede toegepast als compositieregel. Bij het stel op het strand is zowel de horizon een lijn volgens de gulden snede, maar zijn ook hun gezicht en hun handen op een snijpunt geplaatst! Op de foto van Pleun staan beide ogen op een snijpunt.

Gulden Snede
Gulden Snede

Met de liniaal naast de foto staan?

“Het is belangrijker dat je de compositie- regels als leidraad gebruikt, dan deze exact toe te passen op al je foto’s”

Misschien heeft bovenstaande het idee gewekt dat je met de liniaal langs de foto moet staan en alles precies volgens één van deze twee compositieregels moet plaatsen. Dat is echter niet de bedoeling! Toen ik voor dit artikel door mijn foto’s ging, kwam ik tot de ontdekking dat ik maar heel weinig foto’s heb die precíes volgens de regel van derden of de gulden snede een compositie hebben. Interessante delen van de foto plaats ik wel heel vaak dichtbij een snijpunt en lijnen in de foto plaats ik in de buurt van de 1/3 lijnen, maar zelden zijn deze punten of lijnen precies volgens de regel van derden of gulden snede. Ik geloof er dan ook niet in dat je foto alleen maar goed is als je dit exact naleeft. Beide compositieregels zijn slechts één van de velen; een compositie wordt door veel meer zaken bepaald, zoals kijkruimte of een kader in de foto.

Bovendien laat het feit dat de gulden snede en de regel van derden erg op elkaar lijken al zien dat het niet uitmaakt welke van de twee regels je naleeft. Dit wordt geïllustreerd door de foto’s hieronder. Het huis bij het meer staat in beide compositieregels op een snijlijn. Het jongetje op het strand staat op de snijlijn van de regel van derden, terwijl het meisje op een snijpunt staat van de gulden snede. En bij de foto van de hond valt het snijpunt van de regel van derden op een oog, waar bij de gulden snede een snijlijn op de neus valt. Ongeacht de compositieregel volgens welke de onderwerpen zijn geplaatst; het is duidelijk dat de aandacht van de kijker gaat naar het onderwerp.

Beide regels
Beide regels
Beide regels

In mijn ogen hoeven deze compositieregels dus niet nauw gevolgd te worden bij het maken van een foto. Ik vind het belangrijker dat je nadenkt over je compositie en de regel van derden of de gulden snede misschien als leidraad gebruikt, dan dat je deze consequent en precies probeert toe te passen op al je foto’s! Daarom sluit ik af met twee foto’s waarbij er bewust is gekozen voor deze compositie, maar welke niet passend zijn binnen de regel van derden of de gulden snede.

Regel van Derden
Regel van Derden

Volg jij mij al op Instagram?

Bewaar dit artikel op Pinterest:

Lees hier lekker verder:

 

,

46 reacties op Compositie: de regel van derden & de gulden snede (en het verschil daarin!)

  1. Ronald 3 december 2017 at 08:27 #

    Heel mooi uitgelegd en zo dat zelfs ik het begrijp ;-)

    Is er toevallig ook een tooltje om het raster regel van derden en het raster de gulden snede over je eigen foto’s te leggen, zoals in jou voorbeelden?

    • Jan Bro 5 september 2018 at 16:46 #

      Ronald, Photoshop bijvoorbeeld, maar ook andere fotobewerkingstools hebben x aantal rasters die je over de foto kan leggen.

  2. Theo Vreman 27 september 2017 at 19:22 #

    Top uitgelegd Laura, vriendelijk bedankt

  3. hedwig van der heiden 21 februari 2017 at 22:12 #

    Mooi uitgelegd, Laura, over het verschil tussen de gulden snede en de derde regel!

  4. Wil 12 februari 2017 at 18:45 #

    Hartelijk dank voor de duidelijke uitleg, zeker als het woord wiskunde eraan te pas komt.

  5. peter 21 augustus 2016 at 01:15 #

    Nou,…zulke goede uitleg kom je niet elke dag tegen. Je hebt er echt moeite voor gedaan. Super handig.

    Vriendelijk groet Peter.

  6. Gert 1 februari 2016 at 01:37 #

    Hallo Laura, bedankt voor het zo duidelijk neerzetten van deze twee regels met ook nog eens mooie voorbeelden. Ik heb er dankbaar naar verwezen in de maandopdracht van onze flickr groep de Doka.

  7. Pauline 15 augustus 2014 at 20:34 #

    Heel erg bedankt!

  8. Eric Joannes Peters 9 april 2014 at 06:15 #

    Daar heb ik wat aan dank je wel Laura, ik vond het altijd heel lastig, maar zo vat ik het wel! Groet Eric Peters

  9. Dick de (foto)Graaf 2 januari 2014 at 10:58 #

    Lex, met een goede zonnekap voorkom je een hoop lensflare. Of je gebruikt je hand boven de lens maar dat vergt wat oefening…

    • Laura 24 oktober 2015 at 08:59 #

      Een zonnekap kan zoals Dick zegt inderdaad helpen. Maar als de zon recht in de lens schijnt, dan blijf je de lensflare houden.

  10. Lex Sjoerds 20 december 2013 at 20:47 #

    Ik ben na vele jaren eer met fotografie begonnen. Nu digitaal dus.
    Heerlijk oefenen met veel schieten wat niet kon in het analoge tijdperk. Dank voor deze compositieles en de 3 e-books.
    Ik heb 1 vraag : een prachtige foto (tegen de zon in) vertoont spectrum (rode en groene vlekken ontstaan door lichtbreking in de lens) . Hoe kan ik dat voorkomen???. Kan het op het web niet vinden.
    Ik blijf je volgen.

    • Laura 24 oktober 2015 at 09:00 #

      Hoi Lex, wat je beschrijft is volgens mij lensflare; door de interne reflecties in het objectief krijg je deze vlekken. Je kunt dit verminderen door een eventueel UV filter van de camera af te halen, maar geheel voorkomen als je tegen de zon in fotografeert lukt niet altijd.

  11. Rozet Kindt 7 december 2013 at 21:52 #

    Wat een duidelijke uitleg!!!
    Dank je wel. Rozet Kindt

  12. Alexander Jolten 13 november 2013 at 08:57 #

    Wat een leuke maar ook zeer bruikbare tips en uitleg, ik ga zeker uitproberen Laura. Thanks…!

  13. Emmy Verpraet-van Den Bunder 12 november 2013 at 12:44 #

    Duidelijke taal kan ik zeker goed gebruiken

  14. Joop de Lange 5 november 2013 at 08:57 #

    Geweldig goede en duidelijke uitleg.
    Mooi in elkaar gezet.

    gr Joop de Lange

  15. Fotoclub Wierden 30 oktober 2013 at 07:33 #

    Laura, bedankt voor je geweldig duidelijke uitleg. Ik ben zo vrij om dit via onze fotoclubpagina te doen, zodat onze leden kunnen meeprofiteren van je tips. :) Barbra Knop

  16. Gerda van Dam 29 oktober 2013 at 13:48 #

    Wat een goede voorbeelden! Ik ga ook experimenteren. Bedankt!

  17. Henk Boven 28 oktober 2013 at 19:16 #

    Laura je geeft zeer goede fotografie tips die ik als beginneling zeer goed kan gebruiken .
    Dank je wel

  18. Ben Schreven 27 oktober 2013 at 09:32 #

    dag Laura
    Bedankt voor de mooie en heeeeeeel goede uitleg van allerlei foto weetjes geweldig, heb er ook veel plezier van en kan er veel van leren. dacht dat ik al veel wist maar dat valt tegen!!!!
    Bedankt

  19. Mariska Schrama-Deelen 8 mei 2013 at 19:14 #

    Super blij met je site en uitleg! Echt top dat je dit doet. Ik ga snel verder leren:-). Groetjes Mariska

  20. Adrie En Ton Hilt 28 december 2012 at 20:13 #

    Ik ben pas begonnen met fotograferen zoals het hoort, ben duidelijk op het goed pad, bedankt voor deze toelichting.

  21. Gertjan Decock 7 november 2012 at 14:08 #

    zeer goede uitleg!
    dankjewel!

  22. Hank 28 juni 2012 at 20:38 #

    Laura,

    Wat leg je het toch heerlijk simpel uit. Vooral die mouse-overs werken verhelderend. Bedankt weer.

  23. Connie 28 juni 2012 at 17:38 #

    Wat een heerlijke site van jou. Goede uitleg met leuke foto;s erbij. Jammer dat je zover weg woont om een workshop mee te maken.
    Gr. Connie Boone

  24. Esther Emma Jongste 8 juni 2012 at 08:23 #

    dank je wel, laura :-)) duidelijke uitleg geïllustreerd met mooie voorbeelden. (en inderdaad is het mouse-over effect hier bijzonder functioneel :-)) ook leuk om de verschillende regels naast elkaar in de mouse-over aan te treffen :-))
    misschien is het nog leuk te vermelden dat er in lightroom verschillende soorten hulplijnen zijn ivm de vlakverdeling. (6 om precies te zijn :-) ze worden zichtbaar in de crop-modus (in het nederlands, gereedschap: ‘uitsnijden en rechttrekken’ en eenvoudig op te roepen met behulp van de letter R :-) leuk om uit te proberen, wanneer je niet tevreden bent over de vlakverdeling van je foto. mij helpt het regelmatig om net dat ietsje meer aan je foto te geven :-))

  25. Theo Willems 4 juni 2012 at 19:08 #

    Dank je wel voor de duidelijke uitleg

  26. Aurélie Mpiutu 4 juni 2012 at 17:29 #

    knap dat je moeilijke dingen zo eenvoudig kan uitleggen!!ik kijk al uit naar de volgende les. misschien moet ik mezelf nu opdrachtjes geven….

    • Laura 30 september 2015 at 11:13 #

      Het is altijd een goed idee om jezelf opdrachtjes te geven om te oefenen met fotografie! :)

  27. Jaap Kloppenburg 4 juni 2012 at 15:48 #

    Als laatste 1.1 en 2.2 dus…

  28. Jaap Kloppenburg 4 juni 2012 at 15:47 #

    Toch geven de vlakken in de gulden regel wel leuk contrasten: 1.1 licht, 1.2 donder, 2.1 vast, 2.2 bewegend, 1.2 en 2.1 blijvend, 1.1 en 2.1 verdwijnend. Zal wel toeval zijn :)

  29. Dick de Graaf 4 juni 2012 at 12:20 #

    Complimenten voor de uitleg!
    Ik hanteer bij het fotograferen in de meeste gevallen de regel van derden om vervolgens in Lightroom te fine-tunen in de diagonaal methode.

  30. Roel van Zijl 4 juni 2012 at 09:46 #

    Duidelijk artikel, handig die mouse-overs. Had nog nooit van de gulden snede gehoord. Maar naar mijn bescheiden mening, en dat geef je zelf ook al aan, is dat ook niet nodig. Als je maar aan de compositie denkt.

  31. Willy Nabuurs 4 juni 2012 at 09:26 #

    heel leerzaam, bedankt

  32. Karen Mulders 4 juni 2012 at 08:57 #

    Dank je wel! Nu begrijp ik ook waarom veel camera’s die 9 vakjes bij het scherpstellen weergeven :)

  33. Hillie Boers 4 juni 2012 at 08:47 #

    het mouse- over effect vind ik erg handig. Je geeft een goede uitleg, mag je artikelen graag lezen.

  34. Carola Ruijsch 4 juni 2012 at 08:12 #

    Wat een handige uitleg en ook de mouse-overs zijn een echte vinding!

  35. Roland Wantens 4 juni 2012 at 07:36 #

    Dag Laura. Ik moet toegeven dat ik ook lang gedacht heb dat de regel van derden en de gulden snede hetzelfde waren. Duidelijk uitgelegd nu! Ik probeer ook altijd de regel van derden toe te passen. Mijn eerste “foto”-vriend (later prof Fotografie aan de Academie te Gent – B) zei me echter: “Regels zijn er om overtreden te worden” en de twee laatste foto’s in jouw artikel zijn daar een duidelijk voorbeeld van. Bedankt!

  36. Wobbe F de Vries 4 juni 2012 at 07:27 #

    Alweer een hele les op de vroege maandagmorgen! Bedankt!

  37. Audrey Nagtzaam Stevens 4 juni 2012 at 07:11 #

    Wat een heldere uitleg. Heel toepasbaar. Vriendelijk dank.

  38. Mieke Schuwirth 4 juni 2012 at 07:06 #

    Weer een heleboel bij geleerd. Dank je wel Laura Vink.

  39. Huub Claessens 4 juni 2012 at 07:00 #

    Hallo Laura, je jip-en-janneke taal en vooral de mouse-overs maken dit artikel weer tot toppertje

Geef een reactie