De regel van derden is een bekende en veelgebruikte compositiemethode. Het is een handig hulpmiddel om te bepalen waar je iets binnen het kader plaatst. In dit artikel lees je hoe je de regel van derden toepast, wat het nÃet doet en hoe de regel van derden verschilt van de gulden snede.
Inhoudsopgave
Wat is compositie?
Als je het woord compositie in het woordenboek opzoekt, dan staat er: “de ordening van verschillende delen tot één geheel“. Compositie in de fotografie betekent dat je de verschillende onderwerpen op zo’n manier in beeld plaatst, dat ze samen een mooi geheel vormen.
Compositie is bij een foto superbelangrijk en mag absoluut niet onderschat worden. Het zorgt ervoor dat de foto duidelijk is en prettig kijkt. Een foto zonder goede compositie voelt rommelig aan. Een foto met een goede compositie trekt de aandacht van de kijker en stuurt de ogen van de kijker naar dat wat belangrijk is in de foto.
Hoe werkt de regel van derden?
Voor de uitleg over de regel van derden gebruik ik eerst een illustratie van een badeendje op het strand.
We beginnen met de badeend centraal in het midden. Voor de horizon geldt hetzelfde; ook die staat in het midden. Het resultaat is een redelijk ‘standaard’ (en misschien wel saai) plaatje. Dat kan beter, toch?
Om de regel van derden toe te passen, verdeel je het beeld zowel horizontaal als verticaal in drieën. Zo ontstaat een denkbeeldig raster met negen vakken van gelijke grootte.
Dit raster helpt je nu bij de plaatsbepaling van het hoofdonderwerp en belangrijke lijnen. Het hoofdonderwerp (hier: het badeendje) plaats je onder één van de snijpunten van het raster. En belangrijke lijnen zet je ook langs de lijnen van het raster. Zo kun je de horizon bijvoorbeeld op de bovenste of onderste lijn van een derde zetten.
Dat ziet er dan zo uit. De foto is zo minder ‘recht toe recht aan’.
Voorbeelden van de regel van derden
De regel van derden geeft je een indeling voor de compositie en laat je zien waar je iets in beeld kunt plaatsen, als je het niet recht in het midden wilt zetten.
We laten het voorbeeld van het badeendje voor wat het is, tijd voor de praktijk. Op onderstaande foto’s is de regel van derden toegepast. Je ziet daarbij dat wat onder de snijpunten van het raster geplaatst wordt, van alles kan zijn. Bijvoorbeeld iemands gezicht of bij een close-up een oog. Maar in een landschap kan het ook een huis zijn.
Kijk daarbij niet alleen naar de horizon, maar ook of je andere prominente horizontale lijnen of verticale lijnen ziet die je langs de lijnen van derden kunt plaatsen.
De horizon ligt langs de onderste regel van een derde. De hooibaal is geplaatst bij een snijpunt van twee lijnen.
Zowel het oog van het meisje als de bloem waar ze naar kijkt ligt onder een snijpunt van de lijnen.
Maak van de zon een stervorm door te fotograferen met een klein diafragma.
Bij het fotograferen van katten of honden ligt je huisdier natuurlijk niet altijd stil. Maar als-ie dat wel doet, kun je rustig spelen met de compositie.
Wat is de gulden snede?
(Niet hetzelfde als de regel van derden!)
De regel van derden wordt vaak in één adem genoemd als de gulden snede. Maar: die twee zijn niet hetzelfde (Al heb ik dit ook een tijdlang gedacht).
Het is ook niet verwonderlijk dat de twee door elkaar gehaald worden. De gulden snede en de regel van derden lijken ook op elkaar. Bij allebei wordt het beeld in negen vakken verdeeld.
Het verschil zit ‘m alleen in de verhoudingen.
Bij de regel van derden ontstaat er een raster met negen gelijke vakken, maar bij de gulden snede zijn deze negen vakken van verschillende formaten. Het middelste vlak is het kleinste en de buitenste vlakken in de hoeken het grootst. Dat komt omdat de gulden snede gebaseerd is op een wiskundige berekening. Daarover zo meer!
De toepassing van de gulden snede werkt vergelijkbaar met die van de regel van derden. Het geeft je een leidraad waar je iets in het kader positioneert. Belangrijke onderwerpen onder een snijpunt en belangrijke lijnen langs de lijnen van het raster.
Vlakverdeling bij de gulden snede
Hoe zit het met die verdeling? Ik ga een poging doen om het je zo simpel mogelijk uit te leggen.
Wanneer je een lijn in twee stukken wilt delen volgens de gulden snede, dan is er een bepaalde verhouding tussen het korte deel van de lijn (a) en het lange deel van de lijn (b). Deze verhouding moet gelijk zijn aan de verhouding tussen het grootste stuk (b) ten opzichte van de hele lijn (c).
Deze verhouding wordt weergegeven met het Griekse getal phi (niet te verwarren met pi) en is ongeveer 1,6. Het is een verhouding die vaak wordt teruggezien in de natuur, maar ook in bijvoorbeeld de kunstgeschiedenis. (Het is niet erg als je het niet precies begrijpt, want uiteindelijk gaat het er om wat het met het beeld doet!)
Gebruik de slider om de regel van derden en de gulden snede te vergelijken.
Bij onderstaande foto’s is de gulden snede toegepast als compositieregel. Voordat je aan de slider trekt, kun je voorspellen waar de snijpunten zitten?
Zowel de horizon als de kus en de handen staan precies onder de lijnen van de gulden snede.
Beide ogen staan op een lijn van de gulden snede.
Moet je met een liniaal naast de foto staan voor een goede compositie?
Zowel de regel van derden als de gulden snede geven je houvast waar je iets in beeld kunt plaatsen. Misschien heb je hiermee tegelijkertijd de indruk gekregen dat je met een liniaal langs de foto moet gaan staan. En dat je alles volgens één van deze twee compositieregels moet plaatsen.
Maar nee nee, dat is zeker niet de bedoeling!
Toen ik voor dit artikel door mijn foto’s ging, kwam ik tot de ontdekking dat ik maar heel weinig foto’s heb die precÃes volgens de regel van derden of de gulden snede een compositie hebben. Het zijn als het ware richtlijnen, maar zijn geen harde ‘regels’ of dwingende instructies.
In mijn foto’s plaats ik interessante delen vaak dichtbij een snijpunt van het raster. En lijnen die ik niet in het midden wil plaatsen, staan vaak in de buurt van de lijnen van een derde.
Maar zelden zijn deze punten of lijnen precies volgens de regel van derden of gulden snede.
Bovendien laat het feit dat de gulden snede en de regel van derden erg op elkaar lijken al zien dat het niet uitmaakt welke van de twee regels je naleeft. Kijk maar eens naar de foto’s hieronder. Met de slider kun je de regel van derden én de gulden snede zichtbaar maken. Ongeacht de compositieregel volgens welke de onderwerpen zijn geplaatst; het is duidelijk dat de aandacht van de kijker gaat naar het onderwerp.
De jongen en de horizon zijn volgens de regel van derden geplaatst. Het meisje en de vloedlijn volgens de gulden snede
Bij dit huisje in de bergen van Oostenrijk staat het huisje volgens de regel van derden én de gulden snede op een snijpunt.
Bij deze foto van de hond staan de ogen allebei niet op een lijn. En beide lijnen gaan juist weer door de neus.
Dit doet de regel van derden niet
De regel van derden en de gulden snede geven je handvatten, maar ze maken een compositie niet automatisch goed als je ze toepast. Ook als je iets op een derde zet, kan de foto nog steeds rommelig of onduidelijk zijn, of onrustig kijken.
Bovendien worden je ogen ook niet automatisch ‘gestuurd’ naar de snijpunten van de rasters. Was het maar zo simpel!
Bij compositie komt een heleboel kijken en de regel van derden en de gulden snede zijn slechts twee van de vele compositiemethodes. Welke compositiemethode je toepast, hangt van veel factoren af. Denk bijvoorbeeld ook aan andere zaken die meespelen, zoals kijkruimte of een kader in de foto.
Je hoeft deze compositiemethodes dus ook echt niet altijd nauw te volgen. Het is veel belangrijker dat je bewust nadenkt over de compositie en het beeld als geheel.
Als het passend is, dan kun je de regel van derden of de gulden snede als leidraad gebruiken. Maar pas de regels niet toe in de verwachting dat het altijd een foto met een sterke compositie oplevert.
Om je dat te laten zien, sluit ik af met deze twee foto’s. Bij beide is de compositie bewust gekozen, maar zonder precies de gulden snede of regel van derden toe te passen.
Gebruik jij de regel van derden vaak? En wist je dat die niet hetzelfde was als de gulden snede?
Nee maar, wat goed! Mijn man en ik volgen momenteel wat lessen fotografie op zondag, en laat ik nu net deze wegens ziekte gemist hebben. Man die wel ging probeerde het me wel uit te leggen maar slaagde daar niet echt in. Dus bedankt!
geweldig stuk tekst! heel veel van geleer! (ik ben een NPC)
Hallo Laura,
Wellicht dat u het antwoord op de volgende vraag wilt geven:
Hoe, maakt men een Veldwelving (hier, is er vrijwel bij alle grote hoek lenzen sprake van!) over een gehele beeld (stille opname, foto) ongedaan?
Dank u zeer, en
MVG
Naud
Wat bedoel je met veldwelving Naud? Ik geloof niet dat dit een bestaand woord is. 🙂
Handig die sliders!
Ja maar soms pakt het niet zo uit om dat te doen. Want dan is de hele omgeving de moeite waard. Het gaat ook om je eigen gevoel op dat moment. Wel een erg goede uitleg en heel duidelijk dank je wel.
Heel mooi uitgelegd en zo dat zelfs ik het begrijp 😉
Is er toevallig ook een tooltje om het raster regel van derden en het raster de gulden snede over je eigen foto’s te leggen, zoals in jou voorbeelden?
Ronald, Photoshop bijvoorbeeld, maar ook andere fotobewerkingstools hebben x aantal rasters die je over de foto kan leggen.
Top uitgelegd Laura, vriendelijk bedankt
Mooi uitgelegd, Laura, over het verschil tussen de gulden snede en de derde regel!
Hartelijk dank voor de duidelijke uitleg, zeker als het woord wiskunde eraan te pas komt.
Nou,…zulke goede uitleg kom je niet elke dag tegen. Je hebt er echt moeite voor gedaan. Super handig.
Vriendelijk groet Peter.
Hallo Laura, bedankt voor het zo duidelijk neerzetten van deze twee regels met ook nog eens mooie voorbeelden. Ik heb er dankbaar naar verwezen in de maandopdracht van onze flickr groep de Doka.
Heel erg bedankt!
Daar heb ik wat aan dank je wel Laura, ik vond het altijd heel lastig, maar zo vat ik het wel! Groet Eric Peters
Lex, met een goede zonnekap voorkom je een hoop lensflare. Of je gebruikt je hand boven de lens maar dat vergt wat oefening…
Een zonnekap kan zoals Dick zegt inderdaad helpen. Maar als de zon recht in de lens schijnt, dan blijf je de lensflare houden.
Hallo Laura,
Wanneer je op internet op zoek gaat naar de gulden snede kom je vaak ook een soort slakkenhuis vormige figuur tegen. Is dit een andere benadering van de gulden snede?
Dat ‘slakkenhuis’ ontstaat door een verdeling van de gulden snede. Verdeel een foto in twee stukken volgens de gulden snede. Herhaal dit nu telkens met het kleinste vak. Je kunt nu een lijn trekken langs de hoeken van die kleinere vakken. Zo ontstaat de gulden spiraal. In mijn boek Iedereen FotoSMART vertel ik er meer over.
Ik ben na vele jaren eer met fotografie begonnen. Nu digitaal dus.
Heerlijk oefenen met veel schieten wat niet kon in het analoge tijdperk. Dank voor deze compositieles en de 3 e-books.
Ik heb 1 vraag : een prachtige foto (tegen de zon in) vertoont spectrum (rode en groene vlekken ontstaan door lichtbreking in de lens) . Hoe kan ik dat voorkomen???. Kan het op het web niet vinden.
Ik blijf je volgen.
Hoi Lex, wat je beschrijft is volgens mij lensflare; door de interne reflecties in het objectief krijg je deze vlekken. Je kunt dit verminderen door een eventueel UV filter van de camera af te halen, maar geheel voorkomen als je tegen de zon in fotografeert lukt niet altijd.
Wat een duidelijke uitleg!!!
Dank je wel. Rozet Kindt
Wat een leuke maar ook zeer bruikbare tips en uitleg, ik ga zeker uitproberen Laura. Thanks…!
Duidelijke taal kan ik zeker goed gebruiken
Geweldig goede en duidelijke uitleg.
Mooi in elkaar gezet.
gr Joop de Lange
Laura, bedankt voor je geweldig duidelijke uitleg. Ik ben zo vrij om dit via onze fotoclubpagina te doen, zodat onze leden kunnen meeprofiteren van je tips. 🙂 Barbra Knop
Wat een goede voorbeelden! Ik ga ook experimenteren. Bedankt!
Laura je geeft zeer goede fotografie tips die ik als beginneling zeer goed kan gebruiken .
Dank je wel
dag Laura
Bedankt voor de mooie en heeeeeeel goede uitleg van allerlei foto weetjes geweldig, heb er ook veel plezier van en kan er veel van leren. dacht dat ik al veel wist maar dat valt tegen!!!!
Bedankt
Super blij met je site en uitleg! Echt top dat je dit doet. Ik ga snel verder leren:-). Groetjes Mariska
Ik ben pas begonnen met fotograferen zoals het hoort, ben duidelijk op het goed pad, bedankt voor deze toelichting.
zeer goede uitleg!
dankjewel!
Laura,
Wat leg je het toch heerlijk simpel uit. Vooral die mouse-overs werken verhelderend. Bedankt weer.
Wat een heerlijke site van jou. Goede uitleg met leuke foto;s erbij. Jammer dat je zover weg woont om een workshop mee te maken.
Gr. Connie Boone
dank je wel, laura :-)) duidelijke uitleg geïllustreerd met mooie voorbeelden. (en inderdaad is het mouse-over effect hier bijzonder functioneel :-)) ook leuk om de verschillende regels naast elkaar in de mouse-over aan te treffen :-))
misschien is het nog leuk te vermelden dat er in lightroom verschillende soorten hulplijnen zijn ivm de vlakverdeling. (6 om precies te zijn 🙂 ze worden zichtbaar in de crop-modus (in het nederlands, gereedschap: ‘uitsnijden en rechttrekken’ en eenvoudig op te roepen met behulp van de letter R 🙂 leuk om uit te proberen, wanneer je niet tevreden bent over de vlakverdeling van je foto. mij helpt het regelmatig om net dat ietsje meer aan je foto te geven :-))
Dank je wel voor de duidelijke uitleg
knap dat je moeilijke dingen zo eenvoudig kan uitleggen!!ik kijk al uit naar de volgende les. misschien moet ik mezelf nu opdrachtjes geven….
Het is altijd een goed idee om jezelf opdrachtjes te geven om te oefenen met fotografie! 🙂
Als laatste 1.1 en 2.2 dus…
Toch geven de vlakken in de gulden regel wel leuk contrasten: 1.1 licht, 1.2 donder, 2.1 vast, 2.2 bewegend, 1.2 en 2.1 blijvend, 1.1 en 2.1 verdwijnend. Zal wel toeval zijn 🙂
Complimenten voor de uitleg!
Ik hanteer bij het fotograferen in de meeste gevallen de regel van derden om vervolgens in Lightroom te fine-tunen in de diagonaal methode.
Duidelijk artikel, handig die mouse-overs. Had nog nooit van de gulden snede gehoord. Maar naar mijn bescheiden mening, en dat geef je zelf ook al aan, is dat ook niet nodig. Als je maar aan de compositie denkt.
heel leerzaam, bedankt
Dank je wel! Nu begrijp ik ook waarom veel camera’s die 9 vakjes bij het scherpstellen weergeven 🙂
het mouse- over effect vind ik erg handig. Je geeft een goede uitleg, mag je artikelen graag lezen.
Wat een handige uitleg en ook de mouse-overs zijn een echte vinding!
Dag Laura. Ik moet toegeven dat ik ook lang gedacht heb dat de regel van derden en de gulden snede hetzelfde waren. Duidelijk uitgelegd nu! Ik probeer ook altijd de regel van derden toe te passen. Mijn eerste “foto”-vriend (later prof Fotografie aan de Academie te Gent – B) zei me echter: “Regels zijn er om overtreden te worden” en de twee laatste foto’s in jouw artikel zijn daar een duidelijk voorbeeld van. Bedankt!
Alweer een hele les op de vroege maandagmorgen! Bedankt!
Wat een heldere uitleg. Heel toepasbaar. Vriendelijk dank.
Weer een heleboel bij geleerd. Dank je wel Laura Vink.
Hallo Laura, je jip-en-janneke taal en vooral de mouse-overs maken dit artikel weer tot toppertje