In dit artikel beantwoord ik deze vraag “Wat is ISO”. Je leert hoe de ISO-waarde de ruis beïnvloedt, waarom je bij een hogere ISO meer ruis krijgt en welke ISO-waarde je moet instellen.

Wat is ISO?

ISO gaat over de lichtgevoeligheid van de sensor. Hoe gevoeliger de sensor voor is licht, hoe beter deze het licht kan ‘zien’, ook als er juist maar weinig licht is. De afkorting ISO komt van de organisatie die de waarden gestandaardiseerd heeft; International Organization for Standardization.  ISO is dus geen afkorting of betekenis die specifiek iets met fotografie te maken heeft. ISO is bovendien te vergelijken met ASA; filmrolletjes (die bijna niet gebruikt meer worden) hebben ook een bepaalde lichtgevoeligheid.

Lichtgevoeligheid van je ogen

Net als je camera hebben ook je ogen een bepaalde gevoeligheid voor licht. Als je vanuit een goed verlichte omgeving ineens in een donkere omgeving staat (bijvoorbeeld omdat je van buiten naar binnen loopt of je ‘s avonds het licht uit doet in de kamer) dan zullen je ogen eerst moeten wennen aan deze donkere omgeving. In een erg donkere omgeving zie je eerst helemaal niets, maar na verloop van tijd ga je toch weer bepaalde vormen onderscheiden in de ruimte. Dit komt omdat jouw ogen in die tijd de gevoeligheid voor het licht hebben aangepast. Je ogen worden lichtgevoeliger, waardoor je met weinig licht toch weer (beter) kunt zien.

Lichtgevoeligheid van je camerasensor

Bij de sensor van je camera hoef je niet te wachten tot dat een sensor is gewend aan het licht. Hierbij is het een kwestie van een knopje omdraaien en de sensor is lichtgevoeliger. De lichtgevoeligheid wordt weergegeven met een getal. De laagste ISO-waarde is meestal 100 of 200 (of soms 50)

Dit getal loopt (afhankelijk van je camera eventueel met tussenstapjes) op van 100 – 200 – 400 – 800 – 1600 – 3200 – 6400 en hoger. Een hoger getal betekent dat de camera lichtgevoeliger is. De ISO-waarde heeft vanzelfsprekend daarmee invloed op de camera-instellingen, zoals diafragma en sluitertijd.

Hoe hoger de ISO, des te minder (lang) licht er op de camera hoeft te vallen voor een goed belichte foto en een kloppende belichtingsdriehoek. Het diafragma kan dus kleiner worden bij een hogere ISO-waarde, of een kortere sluitertijd.

ISO & Ruis

Het klinkt misschien gunstig om een hogere lichtgevoeligheid te gebruiken, maar er zit ook een groot nadeel aan. Bij een hogere ISO-waarde krijg je meer ruis in de foto. De foto wordt dan korreliger en oogt minder scherp. Kijk maar naar de foto’s hieronder.

Wat is ISO 100?

ISO 100

Wat is ISO 200?

ISO 200

Wat is ISO 400?

ISO 400

Wat is ISO 800?

ISO 800

Wat is ISO 1600?

ISO 1600

Wat is ISO 3200?

ISO 3200

Wat is ISO 6400?

ISO 6400

Wat is ISO 12800?

ISO 12800

Wat is ISO 25600?

ISO 25600

Voor een betere vergelijking heb ik hier de foto’s met ISO 100 en ISO 6400 over elkaar gelegd. Trek aan de slider om de verschillen goed te bekijken.

Wat is ISO 100?Wat is ISO 6400?

Het verschil tussen ISO 100 en ISO 6400; de hoogste ISO-waarde heeft veel meer ruis

De foto’s hierboven zijn allemaal 100% crop. Alleen door in te zoomen tot pixelniveau, is de ruis goed te beoordelen. Hieronder zie je dezelfde foto’s, maar dan niet uitgesneden. De foto’s zijn enkel verkleind. Op dit formaat is het verschil in ruisniveau tussen de foto’s amper te zien.

ISO

Het verschil tussen ISO 100 en ISO 6400; door het kleine formaat zie je nauwelijks nog een verschil in het ruisniveau.

Waarom krijg je meer ruis bij een hogere ISO-waarde?

De sensor van een camera bestaat uit vele ienieminie ‘cellen’. Dit zijn een soort mini-sensoren en ze functioneren het best als er voldoende licht is. Bij minder licht, is het voor de cellen lastiger om het licht in het juist signaal om te zetten en kan er dus eerder een foutje optreden. Bij zo’n foutje is de kleur of helderheid niet helemaal correct en valt dit op als ‘ruis’ tussen de andere pixels. Omdat fouten eerder optreden bij minder licht, is ruis dus ook eerder zichtbaar in de donkere delen van de foto.

Bij een hogere ISO wordt het signaal dat de cel geeft, digitaal versterkt, zodat de foto gemaakt kan worden bij minder licht. Door deze versterking, worden de fouten ook versterkt (die juist eerder optreden bij minder licht), waardoor er dus meer ruis in de foto is.

Ruis & Sensorgrootte: het verschil tussen fullframe- en cropcamera’s

De hoeveelheid ruis in een foto is ook afhankelijk van de grootte van een sensor. Digitale camera’s worden met verschillende sensorgroottes verkocht. Dit heeft o.a. te maken met de kosten; een grotere sensor is namelijk een stuk duurder. Daarnaast neemt een grotere sensor meer ruimte in beslag en heeft een telefoon of compact camera dus per definitie een veel kleinere sensor dan een professionele spiegelreflexcamera.

Het grootste sensorformaat (36 x 24mm) wordt fullframe genoemd. Dit formaat is te vergelijken met het formaat van negatieven die vroeger gebruikt werden. Spiegelreflexcamera’s met een kleiner sensorformaat dan fullframe, noem je een cropcamera’s.

Hoe groter de sensor, hoe groter de lichtcellen en hoe meer ruimte deze innemen. Hierdoor functioneren ze beter en zullen de lichtcellen elkaar minder storen met hun elektrische signaaltjes. Des te meer megapixels een foto is, des te meer lichtcellen de sensor bevat. Een grotere sensor geeft daarom minder ruis dan een kleine sensor die evenveel cellen bevat.

Hieronder zie je een vergelijking tussen de Nikon D90 (cropcamera) en de Nikon D700 (fullframecamera). Vooral bij de hogere ISO’s is duidelijk het verschil te zien in ruis, waarbij de fullframecamera de beste ISO-prestatie heeft.

ISO 200 - cropcamera ISO 200 - fullframecamera

Het verschil in ruis is op ISO 200 niet zo groot tussen de crop- en fullframecamera.

ISO 3200 - cropcamera ISO 3200 - fullframecamera

Bij ISO 3200 zie je het verschil wel. De fullframecamera geeft minder ruis dan een cropcamera.

Welke ISO moet je instellen?

Hoewel er uitzondering voor te bedenken zijn, wil je ruis hoogstwaarschijnlijk zo veel mogelijk voorkomen. Wanneer je op een zonnige dag buiten fotografeert, heb je meestal voldoende aan ISO 100 – 400. Pas wanneer er minder licht is, zoals op een bewolkte dag, bij de schemering of binnen in huis, dan heb je een hogere waarde nodig. Bijvoorbeeld ISO 800 of hoger. Realiseer je dat een hoge ISO-waarde soms gewoon nodig is. Je hoeft daarom ook weer niet bang te zijn voor een te hoge ISO waarde.

Vind je de begrippen diafragma/sluitertijd/ISO nog lastig en wil je graag weten welke waarde je instelt in welke situatie? En waarom je bijvoorbeeld geen auto-ISO moet gebruiken? Volg dan de online fotografie cursus voor spiegelreflexcamera’s en systeemcamera’s! (De online cursus is trouwens nu compleet vernieuwd én te bestellen met een hele toffe actie!)