Dit artikel gaat over het fotograferen van ijs. Over allerlei soorten ijs zelfs, behalve het ijs dat je in een hoorntje koopt bij de ijscoman. IJskristallen en ijsbloemen op ramen, (zeldzaam) ijshaar, ijsblokken, ijsschotsen, ijssculpturen, rijp, bevroren meren en ga zo maar door.

IJsbloemen fotograferen op de ramen

Je wilt ’s ochtends met de auto naar je werk rijden, maar vlak voordat je instapt zie je dat de voorruit bevroren is. Je moet eerst krabben. Ik gok dat veel personen daar niet blij van worden. Zelf vind ik het klusje vooral vervelend omdat ik bij ons kampeerbusje nét te klein ben om het midden van het raam ijsvrij te maken – en dat terwijl ik 1.70m lang ben, haha.

Vaak is ijs op het raam een troebel geheel, maar af en toe is het enorm fotogeniek. Je ziet dan prachtige patronen of ‘ijsbloemen’. Ik ben wel eens te laat op een afspraak gekomen, omdat ik in plaats van de ijskrabber eerst mijn camera pakte en vervolgens zeker een kwartier lang de autoruit fotografeerde.

Foto van ijsbloemen op het raam van een auto

Als de omstandigheden goed zijn, kunnen er prachtige patronen in het ijs ontstaan. Dit worden ijsbloemen genoemd.

Ik ben niet van de generatie die ijsbloemen op het slaapkamerraam heeft meegemaakt. Maar mijn ouders wel en misschien jij ook. Je had toen ijsbloemen omdat de winters in de vorige eeuw veel kouder waren, maar ook omdat een raam meestal enkelglas was. Warme lucht die je uitademende, condenseerde op het raam en vanwege de kou buiten bevroor het aan de binnenkant. Tegenwoordig hebben huizen dubbelglas en zie je de ijsbloemen daar niet zo snel meer. Dus moet je het vooral van autoruiten hebben!

IJskristallen op het raam (enkelglas)

Ijskristallen/ijsbloemen op het serreraam van een huis in Oostenrijk

Voor het fotograferen van ijsbloemen heb je geen speciale lens nodig. Ik heb het even opgezocht en ik heb ijsbloemen op autoramen gefotografeerd met een 14-24mm lens, 24-70mm lens, 35mm lens, 50mm lens, 90mm macrolens en 105mm macrolens. En ook met je smartphone kan het, kijk maar naar de foto hieronder. Als je een macrolens gebruikt of van dichtbij fotografeert, houd er dan wel rekening mee dat de scherptediepte vaak erg klein wordt. Helemaal als je onder een hoek fotografeert. Stel daarom een wat kleiner diafragma, zoals f/11 of f/16 in, zodat er genoeg scherp in beeld komt.

IJsbloemen op voorruit, gefotografeerd met een smartphone (iPhone)

IJsbloemen gefotografeerd met een smartphone. Je hebt dus echt geen speciale lens nodig om deze mooie tafereeltjes vast te leggen.

Wanneer de ijsbloemen op het raam van je eigen auto zitten, wacht dan even met het pakken van de krabber. Kijk eerst hoe de ijsbloemen eruit zien aan de binnenkant van de auto. Omdat het licht dan anders is, geeft dit vaak ook een ander beeld.

IJsbloemen op voorruit van de auto, van buitenaf gefotografeerdIJsbloemen op voorruit van de auto, vanuit de auto zelf gefotografeerd

IJsbloemen fotograferen op het dak van een auto

Niet alleen op de ramen van auto’s groeien de ijsbloemen, op de motorkap of op het dak van de auto vind je ze ook. De foto’s hieronder maakte ik van verschillende autodaken na een koude nacht in het voorjaar. Bij een zwarte of donkerblauwe auto vallen de patronen in het ijs nog meer op dan bij een zilverkleurige of witte auto. De donkere ondergrond geeft een mooi contrast met de patronen van het ijs.

IJsbloemen op het dak van een zwarte auto

IJsbloemen op het dak van een zwarte auto

 

Let op het licht en kies je standpunt zorgvuldig

Als het zonnetje begint te schijnen, dan kunnen de ijskristallen snel verdwijnen. Wacht dus niet te lang met fotograferen, maar pak snel je camera erbij. Wanneer het zonnetje op het ijs schijnt, dan zie je waarschijnlijk een prachtige glinstering. Er kan dan een soort reliëf ontstaan, waardoor de textuur nog beter opvalt en het geheel meer diepte geeft. Misschien zie je wel een regenboog in de glinstering, alleen is dat erg lastig om op de foto vast te leggen.

Ijsbloemen diffuuslicht IJsbloemen gefotografeerd met zonlicht

Met de glinstering door de zon kun je het patroon in het ijs verder benadrukken. Kies daarom je standpunt zorgvuldig, want een paar centimeter opzij kan echt het verschil maken. Vergelijk de foto’s hieronder maar eens. Bij de tweede foto hield ik de camera iets meer naar rechts, waardoor aan de onderkant een deel lichter werd en het patroon duidelijker.

IJsbloemen op dak van een zilverkleurige autoIJsbloemen op dak van een zilverkleurige auto

Fotobewerking bij ijsbloemen

Met fotobewerking kun je de structuur en vormen van de ijsbloemen verder accentueren. Verhoog hiervoor bijvoorbeeld het contrast of gebruik de functies helderheid, textuur of nevel verwijderen om de structuur verder aan te zetten.

Foto van ijsbloemen, onbewerkt Foto van ijsbloemen, bewerkt

Bewerking: Contrast +44, Zwarten -26, Textuur +6, Helderheid +44, Nevel verwijderen +4.

 

IJskristallen en rijp fotograferen

Als het buiten (zeer) vochtig is en vriest, dan kan er rijp ontstaan. Waterdamp hecht zich dan aan bijvoorbeeld blaadjes of takken en bevriest, waardoor er minuscule ijskristallen ontstaan. Het lijkt dan bijvoorbeeld alsof er een suikerrandje om een blad zit. Zo mooi! Hoe kouder en vochtiger het is, hoe dikker de rijp. Soms zijn de bomen zo wit dat het lijkt alsof het gesneeuwd heeft, terwijl er geen sneeuwvlok gevallen is.

Blad met ijskristallen

IJskristallen op een blad. Alsof er suiker overheen gestrooid is.

Naaldboom met ijs erop

Geen sneeuw, maar wel een klein beetje ijs op de takken van deze naaldboom.

Heide plantje met witte ijskristallen

Nachtvorst: er ontstaat een witte aanslag op het heide-plantje.

Macrofoto’s van ijskristallen

Voor het fotograferen van de rijp heb je geen speciale lens nodig als je gewoon inzoomt op de natuurdetails. Maar wil je echt een close-up van de ijskristallen, dan is ook hier een macro-objectief aan te raden.

Rood gekleurd herfstblad (Amerikaanse eik)

Voor een foto als deze heb je geen speciale lens nodig.

Oranje gekleurd blad met ijskristallen aan de rand

Close-up van de ijskristallen op een blad. Gefotografeerd met een 90mm macrolens.

Bij de foto’s hierboven zag je hele kleine kristallen van rijp, maar soms ontstaan er zelfs naaldvormige ijskristallen. Dit is zo bij ‘ruige rijp’. Voor ruige rijp moet de luchtvochtigheid erg hoog zijn (90%) en het minimaal 8 graden vriezen. Dit type rijp wordt ook wel aanvriezende mist genoemd. Zie je ’s ochtends ergens allemaal naaldvormige ijskristallen? Dan weet je dat het die nacht erg koud is geweest.

Rijp aan de takken

Dit was een erg koude nacht! (Ruige rijp)

IJskristallen bij een bevroren meertje.

Naaldvormige ijskristallen bij een bevroren meertje. Gefotografeerd met een 24-70mm lens op 70mm. Het wit van de ijsnaalden steekt mooi af tegen de donkere ondergrond.

Scherptediepte

Bij macrofoto’s van ijskristallen werk je het liefst met een diafragma van f/9 of kleiner. Zou je bijvoorbeeld diafragma f/4 kiezen, dan is er misschien maar een millimeter scherp in de foto en dat is dan te weinig.

Het kan handig zijn om de ijskristallen te fotograferen met een statief, want ook met f/11 of f/16 blijft de scherptediepte beperkt. Als je tijdens het fotograferen een ienieminie beetje naar voren beweegt, dan ligt de scherpte misschien al niet meer op de juiste plek in de foto. Bij het fotograferen van de ijskristallen op takjes, blaadjes of sprietjes heb je ook liever niet dat het waait. De wind kan echt een spelbreker zijn voor de scherpte in je foto’s.

IJskristal met gele achtergrond

IJskristal gefotografeerd met een 90mm macrolens. De warme kleur op de achtergrond komt door het warme zonlicht dat op de bomen erachter schijnt.

IJskristallen op een takje

IJskristallen op een takje. Zelfs met f/16 is de scherptediepte erg klein.

IJskristallen op sprietjes die uit een klein bevroren meertje steken.

IJskristallen op sprietjes die uit een klein bevroren meertje steken.

Ijsschilfers

IJskristallen in allerlei maten en vormen. Dit zijn een soort ‘ijsschilfers’.

Bewerking van foto’s met ijskristallen

Omdat ijs doorzichtig is, valt de structuur soms weg. Net als de foto’s van ijsbloemen kun je de ijskristallen wat duidelijker maken met fotobewerking. Met de functies helderheid, textuur of nevel verwijderen kun je in Lightroom de individuele kristallen meer laten opvallen.

Landschapsfoto’s met rijp

Bij rijp hoef je natuurlijk niet in te zoomen op de details of er macrofoto’s van te maken. Ook landschapsfoto’s krijgen door de rijp een bijzondere sfeer, omdat de grond of andere delen van de foto wit worden.

Aangevroren mist in de Belgische Ardennen

Aangevroren mist, waardoor alle takken wit werden.

Bomen met rijp op de takken en nog wat oranje herfstbladeren

In de Belgische Ardennen. Berijpte bomen en hier en daar nog wat oranje herfstbladeren: een prachtige combinatie!

Lees daarom ook de tips in het artikel over het fotograferen in de sneeuw. Want of een landschap nou wit wordt door sneeuw of door (ruige) rijp, bij zo’n wit landschap werk je redelijk hetzelfde. Het belangrijkste is dat je de belichting van de camera goed in de gaten houdt. Als je veel wit fotografeert, wil je dat er een piek aan de rechterkant van het histogram zit.

Landschap met grassprieten met daarop rijp, een dun laagje ijs.

Na een ijskoude nacht zijn alle grassprietjes bedekt met een dun laagje ijs. Fotograferen van de rijp kon een uur later niet meer, want toen was alles alweer door de zon ontdooid.

Bruggetje gefotografeerd bij zonspkomst. Er is een beetje ijs gefotografeerd op de brug (grondvorst)

Als je goed kijkt zie je een klein wit laagje op de brug en de leuning. Ik moest oppassen dat ik niet uitgleed ;)

Bevroren plassen, sloten, meren

Helaas is het alweer een tijdje geleden dat we konden schaatsen. Gelukkig heb je lang niet altijd ‘dik’ ijs nodig voor mooie foto’s. Zelfs een klein bevroren plasje water op een voetpad kan onwijs fotogeniek zijn. Ik hou ervan op zoek te gaan naar bijzondere patronen. Die patronen ontstaan bijvoorbeeld door de ondergrond of sprietjes door/in het ijs. Of door bevroren luchtbubbels. Ideaal voor abstracte foto’s.

Patronen in het ijs

De vormen in het ijs en de sprietjes er om heen: dit stukje ijs fascineerde me enorm.

Mooie vormen in het ijs

‘mini-landschap’ van ijs. De foto is omgezet naar zwart-wit om de vormen te benadrukken.

Bij het fotograferen van ijs heeft de camera soms moeite met scherpstellen, vooral als je een beetje door het ijs heen kunt kijken. Soms is het dan beter om van autofocus over te schakelen naar manuele focus. Let bij het fotograferen van het ijs ook op eventuele reflecties. Ik had een knal roze skibroek aan, maar die kleur zag ik later wel op sommige foto’s terug. Kan tof zijn, maar ik vond het nu meer storend.

IJs fotograferen: bubbels

Bubbels in het ijs. In plaats van autofocus gebruikte ik hier handmatige focus, omdat de camera moeite had met scherpstellen. Zie jij ook een hondenpootje in de bubbels?

Is de sloot, het meer of een andere plas water goed bevroren en kun je er op staan