Basiskennis Fotografie: Uitleg over het diafragma

Het diafragma is de licht-opening van je lens. Deze opening bepaald hoeveel licht er door de lens op de sensor van je camera valt. Deze opening kan wisselen in grootte en is in feite te vergelijken met het pupil van je oog.

Wanneer je op een zomerse dag buiten in de zon staan heb je kleine pupillen. Hierdoor wordt ervoor gezorgd dat het licht niet te fel is om naar te kijken. Is het buiten donker, dan worden je pupillen groter. Je ogen zorgen er zo voor dat je ook bij weinig licht toch goed kunt zien.

Diafragma getallen

Het diafragma is dus net als je pupil een opening van een bepaalde grootte waar licht doorheen valt.
De maat (grootte) van het diafragma wordt weergegeven met een getal, zoals je hieronder ziet in een schema.

Een groot diafragma is een grote opening en wordt aangeduid met een laag getal.
Een klein diafragma is een kleine opening en wordt aangeduid met een hoog getal.

Verwarrend toch?

Je ziet dat er hier iets verwarrends gebeurd, het lijkt alsof het getal niet klopt bij het formaat.
Vergelijk het met een voetbal, een tennisbal en een golf bal. Ik kan de diameter opmeten in centimeters om deze een maat te geven. Een voetbal heeft bijvoorbeeld een diameter van 22cm. Hoe kleiner de bal is, hoe kleiner de diameter, en des te lager dit getal dan is.

Maar bij het diafragma is het dus juist omgekeerd: een kleiner diafragma wordt juist aangegeven met een hoger getal!

Als je niet meer weet hoe het zit met het diafragma; denk dan aan het volgende:

“Een bal en een diafragma hebben tegenovergestelde maten”

Een bal en een diafragma hebben tegenovergestelde maten:
Hoe kleiner de bal, hoe kleiner de maat in getallen.
Hoe kleiner het diafragma, hoe hoger de maat in getallen.

Nu je weet wat diafragma is, is het belangrijk om te weten waarom je voor een bepaald diafragma kiest. Het diafragma heeft namelijk een belangrijke invloed op scherptediepte en sluitertijd.

Diafragma & Sluitertijd

Het diafragma en de sluitertijd zijn nauw met elkaar verbonden. Wanneer je een foto wilt maken berekent je camera eerst hoeveel licht het hiervoor nodig heeft zodat de foto die je maakt goed belicht wordt (niet te licht en niet de donker). Het is de combinatie van diafragma en sluitertijd die deze hoeveelheid licht die op de sensor valt bepaald.

Om de relatie van diafragma en sluitertijd te illustreren geef ik een voorbeeld.
Je wilt een foto maken en je camera berekent dus de hoeveelheid licht die nodig is voor deze foto. Laten we zeggen dat die hoeveelheid licht die de camera meet 12 ‘stukjes licht’ is. Deze 12 stukjes licht moeten allemaal door de opening in de lens bij de sensor komen. Het diafragma in de lens bepaald hoe groot deze opening is en dus hoeveel lichtstraaltjes tegelijkertijd naar binnen kunnen.

De grijze box is de sensor. Als de box vol is, heeft de sensor voldoende licht ontvangen voor een goed belichte foto. In de box zie je een opening en deze opening is het diafragma.

Bij het grootste diafragma kunnen er meerdere stukjes licht tegelijk door de opening, terwijl bij het kleinste diafragma telkens maar 1 stukje licht door de opening kan. De rij van de stukjes licht voor de opening, kun je zien als de sluitertijd. Bij een groot diafragma is de rij kort; bij een klein diafragma is de rij lang. En zoals je vast weet van bij de kassa bij de supermarkt; hoe langer de rij hoe langer het duurt voor jij aan de beurt bent.

Je kunt dus samenvatten dat, bij een bepaalde hoeveelheid licht:

een groot diafragma zorgt voor een kortere sluitertijd
een klein diafragma zorgt voor een langere sluitertijd

Diafragma & Scherptediepte

Diafragma is een van de factoren die van belang zijn voor de scherptediepte in een foto. Scherptediepte is, zoals de naam het zegt, de diepte in de foto dat scherp is. Een foto met veel scherptediepte heeft zowel de onderwerpen op de voorgrond als de achtergrond scherp weergegeven. Een foto met weinig scherptediepte heeft een gebied dat scherp is, daarvoor en daarachter is de foto wazig.

Het duidelijkst kun je scherptediepte zien met een voorbeeld en vandaar de foto’s hieronder. Bij beide foto’s is er scherpgesteld op het oog van het blauwe badeendje. Bij de bovenste foto zijn de andere badeendjes vaag, maar bij foto 2 zijn ook de andere badeendjes (redelijk) scherp.

Deze foto’s laten zien dat het gebied met een bepaalde diepte dat scherp op de foto komt (dus: scherptediepte) bij foto 1 kleiner is dan foto 2. Je kunt ook zeggen dat foto 1 (relatief) weinig scherptediepte heeft en foto 2 dus veel scherptediepte.

Het verschil in scherptediepte werd verkregen door het diafragma te veranderen, waarbij de scherptediepte groter wordt naarmate het diafragma kleiner wordt.

Een groot diafragma zorgt voor weinig scherptediepte.
Een klein diafragma zorgt voor veel scherptediepte. 

Meer over scherptediepte

Het is heel belangrijk om te weten dat het diafragma niet de enige factor is die de scherptediepte beinvloed! Wil je hier mee over meer weten, download dan gratis het fotografie eBook ‘Alles over Scherptediepte‘!